اثرات گرما و رطوبت بر دامداری

اثرات گرما و رطوبت بر دامداری

چکیده

به دلیل افزایش جمعیت شهری، بالا رفتن سطح فرهنگ، بهداشت و قدرت خرید، تولید شیر گاو به شیوه بومی نیاز کشور را تأمین نمیکند. حدود ۶۰ سال از ورود گاو های شیری صنعتی به ایران میگذرد و در این مدت، این حرفه همگام با دیگر زیر بخش های کشاورزی و صنایع وابسته رشد چشمگیری داشته است، ولی همچنان نارسایی هایی در این زمینه وجود دارد که به دلیل نداشتن شناخت کامل از ویژگی های گاو پر تولید صنعتی و در نتیجه ضعف مدیریتی است. یکی از این نارسایی ها اثرات گرما و رطوبت بر دامداری است.

شیوه های درست پرورش گاو و گوساله

گاو پر تولید صنعتی، که در فرایندهای پیچیده زیستی و با امکانات غذایی و بهداشتی فراوان در مناطق معتدل اروپا و امریکا ایجاد شده است، در برابر تنش های محیطی حساس است. بنابراین پرورش دهنده گاو های شیری، در شرایط اقلیمی متفاوت ایران باید از شیوه های درست پرورش گاو و گوساله، مانند فراهم کردن مکان مناسب، روش تغذیه، به نژادی و اصول بهداشت آگاه باشد و توانایی به کارگیری اصول و فنون نوین را داشته باشد. کم توجهی به گزینش اقلیم مناسب، مشکل ها و خسارت های زیادی را تاکنون در تولید شیر و تولید مثل گاو ایجاد کرده است.

در این مطالعه، عامل های کلیدی در مدیریت گاوداری صنعتی معرفی و ضمن بررسی وضعیت موجود گاوداریی های صنعتی، راهکار هایی برای حل مشکل ها پیشنهاد شده است.

نقش شیر در بهبود سلامت

نقش شیر در بهبود سلامت جامعه و اهمیت گاوداری صنعتی در تولید شیر و نیز ایجاد اشتغال و کشاورزی پایدار ایجاب میکند که مشکل های این صنعت برطرف شود. تاریخچه گاوداری صنعتی در ایران نشان میدهد که پرورش صنعتی گاو، به منظور تأمین شیر برای شهرنشینان در سال ۱۳۳۳ هجری شمسی به دنبال افزایش جمعیت کشور و افزونی نسبت درصد جمعیت شهری، با ورود نژادهای گاو شیری پر تولید اروپایی و آمریکایی آغاز شد سپس، در پی ادامه روند افزایش جمعیت و بالا رفتن توان خرید و سطح فرهنگ و بهداشت، تقاضا برای تولید شیر افزایش یافت، این نیاز با بهره گیری از گاو های پر تولید وارداتی، اسپرم و نتایج آنها در گاوداری های صنعتی مرتفع شد و این روند همچنان در حال گسترش است. افزایش تولید سالانه سرانه از ۵/۶۲ عملکرد بهینه حیوان زمانی حاصل میشود که همه عامل های محیطی، با نیاز های حیوان هماهنگ باشند.

تنش گرمایی

نمونه ای از اثرات گرما و رطوبت تنش گرمایی است. در دامنه آسایش، رفاه حیوان تأمین میشود و عملکرد زیر تأثیر سوء تنش قرار نمیگیرد. بنابراین، لازم است گاودار از دامنه آسایش گاو به شرح زیر آگاهی داشته باشد.

گاو های هولشتین

گاوهای هولشتین، براون سویس و دیگران، در دمای ۴ تا ۲۴ درجه سلسیوس تولید خوبی دارند ولی در دمای پایینتر از 10- درجه سلسیوس و بالاتر از ۲۵ درجه سلسیوس تولید آنها کاهش مییابد. برای نمونه، گاو ʼهولشتین ʽدر دمای ۳۲ درجه لسیوس میتواند تا %۵۰ افتِ تولید، شیر داشته باشد. گاوهای زیبو در دمای ۲۷-۱۵ درجه سلسیوس تولید خوبی دارند و هنگامی که دما از ۲۵ درجه سلسیوس بالاتر رود، افتِ تولید خواهند داشت بنابراین، در اقلیم های گرم به ویژه اقلیم های گرم و مرطوب، حیوان دچار تنش میشود که بسته به شدت و طول دوره تنش، حیوان واکنش هایی رفتاری، فیزیولوژیکی، ایمنی و غیره از خود نشان میدهد. در صورت کم بودن شدت یا زمان تنش، آثار سوء بیشتر با واکنش رفتاری و تا حد کمی فیزیولوژیک جبران میشود.

علائم آسیب های رفتاری و فیزیولوژیکی

در چنین حالتی حیوان به روند زندگی معمول ادامه میدهد ولی زیر تأثیر تنش ملایم قرار میگیرد و تولید آن اندکی کاهش مییابد. در صورتی که شدت یا طول دوره تنش از آستانه تحمل حیوان خارج شود، آسیبهای رفتاری، فیزیولوژیکی و ایمنی به وجود میآورد. انجام وظایف مورد انتظار حیوان مختل میشود. عملکرد آن کاهش مییابد و سلامت حیوان آسیب میبیند. تنش، بسته به شدت و طول مدت تنش، تنش متوسط یا تنش شدید خواهد بود نشانه های تنش گرمایی شامل همسو کردن بدن با جهت تابش خورشید، جستجوی سایه، امتناع از خوابیدن، کاهش خوراک مصرفی یا خوردن مقادیر کمتر در دفعه های بیشتر، تجمع پیرامون آبشخورها، آشفتگی و ناآرامی، کاهش یا توقف نشخوار، دهان باز و به سختی نفس کشیدن، تراوش بیش از اندازه بزاق است.

شاخص دما-رطوبت

شاخص دما- رطوبت برای سنجش تأثیر دما و رطوبت بر عملکرد گاو از شاخص دما-رطوبت استفاده میشود. این شاخص یکی از بهترین نشانگرهای درجه آشفتگی گاو از تأثیر با هم دما و رطوبت است. در شاخص دما-رطوبت بالاتر از ۶۸ عملکرد تولید شیر و تولید مثل گاو کاهش مییابد). برای مثال، در دمای ۲۵درجه سلسیوس و رطوبت نسبی) %۵ شاخص دما-رطوبت = (۶۷ گاو بدون تنش است و تولید آن بالاست، در حالی که در همان دما) ۲۵ درجه سلسیوس (و رطوبت نسبی %۶۰ به بالا، گاو در مرز تنش متوسط قرار میگیرد و تولید آن کاهش مییابد. در دمای ۳۸/۳ درجه سلسیوس و رطوبت نسبی صفر تا ،%۱۰ گاو در مرز تنش متوسط قرار گرفته و تولید آن به نسبت کم است ولی در دمای ۳۸/۳ درجه سلسیوس و رطوبت نسبی %۹۵ به بالا مرگ حیوان فرا میرسد.

1. تنش گرمایی حاد میتواند منجر به مرگ رویان شود.
2. در اواخر آبستنی، موجب کاهش رشد رویان میشود که به نوبه خود میتواند افزایش تلفات گوساله های تازه تولد شده را درپی داشته باشد.
3. باعث کاهش شدت فحلی، کوتاه شدن طول دوره فحلی می شود و شناسایی گاو فحل با مشکل مواجه میشود.

راههای جلوگیری از بروز تنش در گاوهای شیری در هوای گرم

• استفاده از سایبان، استفاده از رطوبت مرطوب کردن محیط، مصرف آب آشامیدنی خنک، استفاده از حصار به ویژه در جاهایی که هوا جریان نداشته باشد. نصب آبخوری جلوی در خروجی شیردوشی است (باید توجه داشت که شیوه آب دادن و مقدار آب مصرفی در گاوداریهای صنعتی بسته به اقلیم منطقه نگهداری، نوع خوراک مصرفی، سطح تولید و دیگر عاملها فرق میکند).
• استفاده از سیستم های سرمایشی نوین در جهت کاهش یا کنترل دما و رطوبت در جهت بهبود شرایط محیطی

استفاده از پدهای سلولزی میتواند تا حد زیادی این مشکلات را مرتفع سازد، چرا که  پد سلولزی باتوجه خصوصیاتی که در ذیل می آید قادر به ایجاد محیطی امن و کم استرس و رفع تنش دمایی در دامداری خواهد شد.

• جذب میزان بالایی از رطوبت هوا
• کاهش ذرات معلق و آلودگی محیطی
• کاهش دما باتوجه به نیاز لحظه ای
• جلوگیری از ورد حشرات مضر
• افزایش راندمان سیستم سرمایشی
• قابلیت نصب آسان
• قابلیت کنترل میزان دما و رطوبت در سطوح مختلف با استفاده از پدهای سلولزی و فن های خروجی هوا در ابعاد مختلف.

تکنولوژی پدهای سلولزی به گونه ای است که مانع رشد قارچ ها و باکتری های مضر در هوا میگردد و همین امر به افزایش طول عمر و سلامتی دام و طیور خواهد شد.

میتوان از پد های سلولزی در اسطبل، دامداری، مرغداری، طویله های سنتی و مدرن، باغ وحش ها و تمامی محیط های مرتبط با نگهداری حیوانات استفاده کرد.

برای دریافت نسخه کامل مقاله به لینک زیر مراجعه کنید.

www.ias.ac.ir/images/96PDFs/strategic/vol3-1-6.pdf