مزایای اقتصادی مدیریت محیطی (دما و رطوبت) در مرغداری‌ها

هدف از مدیریت محیط این است که فضایی برای به حداکثر رساندن عملکرد گله، دستیابی به‌سرعت رشد بهینه و یکنواخت و افزایش کارایی خوراک نسبت به محصول نهایی گوشت مرغ حاصل شود و همچنین اطمینان حاصل شود که سلامت و رفاه پرندگان به خطر نمی‌افتد.

روش‌های مدیریت محیطی  در مرغداری‌ها

سیستم‌های گرمایشی تکمیلی نقش مهمی در مدیریت محیطی، به‌ویژه در مرحله‌ای که تازه جوجه‌ها از تخم خارج شده‌اند، دارند.  بااین‌حال، ممکن است در بسیاری از مناطق برای بخشی از  رشد، گرمایش تکمیلی لازم نباشد. از طرف دیگر، تهویه مناسب در طول رشد، حتی در مواقعی که گرمای تکمیلی در حال ارائه است، برای کنترل کیفیت هوا و نه برای خنک‌کنندگی، لازم است؛ بنابراین تهویه مهم‌ترین ابزار در مدیریت محیط داخلی برای بهترین عملکرد مرغداری است.

 روش‌های تأمین گرمای تکمیلی در مرغداری‌ها در سرتاسر جهان بسیار بیشتر از روش‌های تهویه متفاوت است، باتکیه‌بر طیف گسترده‌ای از سوخت‌ها و روش‌های انتقال گرما، از جمله سیستم‌های تابشی و هوای گرم، احتراق مستقیم داخلی و تبادل حرارت غیرمستقیم و غیره.

به جز جوجه‌های خیلی جوان و یا در هوای بسیار سرد، کنترل دما هدف اصلی تهویه است. در هر مرحله از رشد پرنده، یک منطقه دمایی مشخص وجود دارد که در آن انرژی اضافیِ بیش از نیازهایِ نگهداریِ بدن، به پرنده اجازه وزن‌گیری می‌دهد. در این “منطقه آسایش حرارتی” گسترده، یک محدوده دمایی محدود (در 1 یا 2 درجه سانتیگراد) وجود دارد که در آن پرنده بهترین استفاده را از انرژی تغذیه برای رشد می‌کند. این منطقه، منطقه عملکرد بهینه است. با فراهم‌کردن این دمای بهینه – همراه با غذا و آب کافی – می‌توانیم اطمینان داشته باشیم که رفاه و عملکرد اقتصادی مرغداری به حداکثر می‌رسد.

اگر دما خیلی پایین باشد، پرندگان مصرف خوراک خود را افزایش می‌دهند؛ اما مجبورند انرژی بیشتری را برای گرم نگه‌داشتن بدن خود مصرف کنند. اگر دما بیش از حد بالا باشد، مصرف خوراک را کاهش می‌دهند تا تولید گرما را محدود کنند. تهویه کافی از ایجاد گرما جلوگیری می‌کند و پرندگان را در منطقه عملکرد بهینه خود نگه می‌دارد، ابتدا با تخلیه هوای گرم از خانه و جایگزینی آن با هوای خنک‌تر بیرون، و در اکثر مرغداری‌های مدرن مجهز با خنک‌سازی مؤثر (باد – سرد[1]) از طریق تهویه تونلی[2] و با کاهش دمای واقعی هوا از طریق خنک‌سازی تبخیری این امر صورت می‌گیرد.

بهترین دما برای عملکرد جوجه‌های گوشتی

دمای موردنظر برای بهترین عملکرد جوجه‌های گوشتی در طول رشد، معمولاً از حدود 30 درجه سانتی‌گراد در روز اول تا نزدیک به 20 درجه سانتی‌گراد یا کمتر در زمان برداشت[3]، بسته به‌اندازه پرنده و سایر عوامل تغییر می‌کند؛ بنابراین تهویه باید بر اساس این عوامل تنظیم شود تا دمای بهینه حفظ شود. دمای تجربه شده توسط پرنده به دما و رطوبت حباب خشک[4] بستگی دارد. اگر رطوبت نسبی خارج از محدوده ایده‌آل 60-70٪ باشد، دمای مرغداری باتوجه‌به پرنده باید تنظیم شود. برای مثال اگر رطوبت نسبی نزدیک‌تر به 50 درصد باشد، ممکن است نیاز باشد  دمای حباب خشک در روز اول تا 33 درجه سانتی‌گراد افزایش یابد. در تمام مراحل، رفتار پرنده را کنترل کنید تا مطمئن شوید که پرنده دمای مناسبی را تجربه می‌کند. تهویه تنها راه عملی برای کاهش رطوبت بیش از حد بالا است که اغلب یک مشکل زمستانی است و می‌تواند بر سلامت پرنده تأثیر بگذارد. حتی زمانی که برای حذف گرما نیازی به تهویه نیست، حداقل میزان تهویه را برای جلوگیری از خیس شدن بستر[5] و مشکلات آمونیاک حفظ کنید.  پرندگان با تنفس، اکسیژن را از هوا می‌گیرند و دی‌اکسیدکربن را بیرون می‌دهند، بنابراین باید هوای تازه‌وارد مرغداری شود تا جایگزین اکسیژن شود و دی‌اکسیدکربن اضافی را تخلیه کند. تهویه برای تأمین هوای تازه در تمام فصول سال و در هوای گرم و سرد موردنیاز است. بااین‌حال، رایج‌ترین مشکل کیفیت هوا، آمونیاک ناشی از بستر خیلی مرطوب است که منجر به مشکلات سلامتی و کاهش عملکرد می‌شود. تهویه مناسب با کنترل رطوبت نسبی از تجمع آمونیاک هم جلوگیری می‌کند. همه عوامل فوق مهم هستند. خوشبختانه، در بیشتر موقعیت‌ها ورود هوای تازه و خروج بخارات سمی با تهویه‌ای که عمدتاً باهدف کنترل دما و رطوبت به کار گرفته می‌شود، انجام می‌شود.

در هر مرحله از رشد پرنده، یک منطقه دمایی محدود وجود دارد که در آن نیاز به انرژی نگهداری کمترین مقدار است و پرنده می‌تواند حداکثر استفاده از انرژی تغذیه را برای رشد داشته باشد. اگر دما فقط چند درجه از منطقه عملکرد بهینه خارج شود و به عبارتی سردتر یا گرم‌تر شود، پرندگان نسبت بیشتری از انرژی تغذیه خود را برای نگهداری بدن و کمتر برای رشد استفاده خواهند کرد.

مزایای اقتصادی کنترل محیطی

پرندگان زمانی که به طور مداوم در شرایط محیطی بهینه هستند، به بهترین وجه خوراک را به گوشت تبدیل می‌کنند و در شرایط محیطی، درجه حرارت بحرانی‌ترین عامل است. اختلاف دماهای کوچک می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر بازگشت سرمایه برای مالک داشته باشد. این موضوع با تحقیقات و تجربه‌های عملی بسیاری از سراسر دنیا به‌خوبی تأیید شده است.

در طول مرحله پرورش، حتی سرمای مختصر می‌تواند به عملکرد گله آسیب جدی وارد کند. به‌عنوان‌مثال، تحقیقات دانشگاهی در ایالات متحده نشان داد که قراردادن جوجه‌های یک‌روزه در معرض دمای هوای 13 درجه سانتی‌گراد تنها به مدت 45 دقیقه، وزن 35 روزه آنها را حدود 110 گرم کاهش می‌دهد. پس از مرحله پرورش، وزن‌گیری پرنده با دمای بالاتر سریع‌تر از دمای پایین آسیب می‌بیند. به‌عنوان‌مثال، شکل زیر نشان می‌دهد که هزینه دمای 4.5 درجه سانتیگراد بیش از حد دمای بهینه به طور مداوم تقریباً نصف هزینه دمای پایین‌تر از حد بهینه مداوم با همان تعداد درجه است. ازآنجایی‌که هزینه‌ها و قیمت‌های فروش متفاوت است، پاداش دقیق برای کنترل دمای هدف (یا “هزینه اشتباه بودن”) نیز متفاوت خواهد بود. آنچه تحقیقات و تجربه در مزرعه و مرغداری نشان می‌دهد این اصل است که حفظ مداوم دمای هدف (بهینه) بازده قابل‌توجهی را به همراه دارد.

[1] Wind chill

[2] Tunnel ventilation

[3] harvest

[4] Dry bulb

[5] Litter